رودربايستى براى توقف در ايران نشوند ، از زيارت حضرت رضا عليه السلام كه فوق العاده مشتاق آن بودند صرف نظر كردند . اين بنده فعلًا نمىداند كه مقدس اردبيلى فقه را كجا و نزد چه كسى تحصيل كرده است . همين قدر مىدانيم كه فقه را نزد شاگردان شهيد ثانى تحصيل كرده است . پسر شهيد ثانى ( صاحب معالم ) و نوادهء دخترىاش ( صاحب مدارك ) در نجف شاگرد او بودند . در كتاب زندگى جلال الدين دوانى مىنويسد كه : « ملا احمد اردبيلى ، مولانا عبد اللَّه شوشترى ، مولانا عبد اللَّه يزدى ، خواجه افضل الدين تركه ، ميرفخرالدين هماكى ، شاه ابومحمد شيرازى ، مولانا ميرزا جان و ميرفتح شيرازى شاگردان خواجه جمال الدين محمود بوده‌اند و او شاگرد محقق جلال الدين دوانى بوده است . » « 1 » وظاهراً تحصيل مقدس اردبيلى نزد خواجه جمال الدين محمود در رشته‌هاى معقول بوده نه منقول . مقدس اردبيلى در سال 993 در نجف درگذشته است . كتب فقهى معروف او يكى شرح ارشاد است و ديگر آيات الاحكام . نظريات دقيق او مورد توجه فقهاست . 24 . شيخ بهاء الدين محمد عاملى ، معروف به شيخ بهايى . او نيز اهل جبل عامل است . در كودكى همراه پدرش شيخ حسين بن عبد الصمد - كه از شاگردان شهيد ثانى بود - به ايران آمد . شيخ بهايى از اين رو كه به كشورهاى مختلف مسافرت كرده و محضر اساتيد مختلف در رشته‌هاى مختلف را درك كرده و بعلاوه داراى استعداد و ذوقى سرشار بوده است ، مردى جامع بوده و تأليفات متنوعى دارد . هم اديب بوده و هم شاعر و هم فيلسوف و هم رياضى دان و مهندس و هم فقيه و هم مفسر . از طب نيز بى بهره نبوده است . اولين كسى است كه يك دوره احكام فقه غيراستدلالى به صورت رسالهء عمليه به زبان فارسى نوشت . آن كتاب همان است كه به نام جامع عباسى معروف است . شيخ بهايى چون فقه رشتهء اختصاصى و تخصصىاش نبوده ، از فقهاى طراز اول به شمار نمىرود ولى شاگردان زيادى تربيت كرده است . ملاصدراى شيرازى و ملامحمدتقى مجلسى اول ( پدر مجلسى دوم صاحب كتاب بحارالانوار ) ، محقق

--> ( 1 ) . زندگى جلال الدين دوانى ، تأليف فاضل محترم آقاى على دوانى .